Psycholog Szkolny

Depresja dzieci i młodzieży


Depresja jest poważną chorobą, którą można wyleczyć. Istotne jest aby dostatecznie wcześnie ją zdiagnozować. Osoby cierpiące na depresję mogą odczuwać głęboki smutek trwający przez długi czas. Uczucie to jest zwykle na tyle dotkliwe, że wywiera potężny wpływ na życie codzienne.

Bez względu na wiek samemu trudno wyjść z depresji. Młody człowiek z depresją potrzebuje pomocy dorosłych. Bagatelizowanie sytuacji czy niedostrzeganie problemu może się bardzo źle skończyć, nawet samobójstwem.
W medycznych klasyfikacjach chorób depresja jest umieszczona w grupie zaburzeń nastroju. W zależności od nasilenia objawów lekarze rozpoznają epizod depresyjny: łagodny, umiarkowany lub ciężki.

Dzieci, podobnie jak dorośli, mogą doświadczyć nastroju, który potocznie określa się jako depresja. Dzieje się tak gdy doznają one frustracji, rozczarowania lub kiedy przeżywają smutek związany ze stratą w ich życiu. Te trudne uczucia wywołane różnymi sytuacjami, zazwyczaj dość szybko mijają. Są jednak dzieci, które przez długi czas przeżywają smutek, z którym nie potrafią sobie poradzić. Dawniej rozpoznawano depresję tylko wśród dorosłych, ponieważ nie pytano o uczucia czy nastroje dzieci i młodzież.

Zarówno dzieci spokojne, wycofane jak i drażliwe, kierowane do specjalistów w związku ze „złym zachowaniem”, mogą cierpieć z powodu depresji. U jednych i drugich mogą wystąpić zaburzenia, których następstwem są liczne negatywne skutki:

  • pogorszenie przystosowania społecznego

  • trudności w nauce szkolnej

  • niekiedy zwiększone ryzyko samobójstwa

  • zwiększone ryzyko depresji w przyszłości

Występowanie i współwystępowanie depresji:

Na kliniczną depresję cierpi:

  • 1% dzieci przedszkolnych, powyżej 2-3go roku życia
  • 2%w grupie dzieci 6-12 lat
  • Według niektórych badań 4-8%, a według innych nawet do 20% w grupie młodzieńczej

Depresja okresu dzieciństwa i wieku młodzieńczego wciąż jest mniej poznana niż depresja osób dorosłych. Istnieje jednak kilka spójnych faktów, potwierdzonych przez różne badania. W okresie dzieciństwa tyle samo dziewcząt co chłopców choruje na depresję, a w okresie dojrzewania dwa razy więcej dziewcząt.

Charakterystyczną cechą depresji okresu dzieciństwa i dojrzewania jest wysoki współczynnik współzachorowalności. Najczęściej z depresją współwystępują zaburzenia lękowe. 30-75% dzieci z depresją spełnia równocześnie kryteria diagnostyczne zaburzeń lękowych. Wielu naukowców wysuwa tezę, że zaburzenia lękowe i depresja mogą mieć wspólne podłoże. Prawdopodobnie wczesne wystąpienie zaburzeń lękowych jest czynnikiem ryzyka rozwoju depresji. Inne zaburzenia współwystępujące z depresją to tzw. zaburzenia eksternalizacyjne. Należą do nich zaburzenia zachowania (CD), opozycyjno- buntownicze (ODD), zespół nadpobudliwości ruchowej z deficytem uwagi (ADHD) oraz zaburzenia związane z używaniem substancji psychoaktywnych.

Objawy:

Symptomy na które najczęściej skarżą się osoby chore:

  • Nastrój smutku, przygnębienia, rozpaczy występujący prawie codziennie i nie podlegający wpływowi wydarzeń zewnętrznych
  • Utrata lub zmniejszenie zainteresowań, brak odczuwania przyjemności w zakresie aktywności, które dotychczas sprawiały zadowolenie
  • Poczucie zmęczenia, utrata energii
  • Izolowanie się od otoczenia, porzucenie zwykłych kontaktów
  • Drażliwość, wpadanie w gniew, płaczliwość, frustracja- ciągłe niezadowolenie
  • Objawy fizyczne: bóle głowy, wzrost lub brak apetytu, wzrost lub spadek wagi, spadek libido
  • Zaburzenia snu wszelkiego typu
  • W sferze myślenia: poczucie winy- przypominanie sobie dawnych błędów, złych wyborów życiowych, poczucie małej wartości, bezwartościowości własnego życia, brak nadziei, myśli samobójcze
  • Pogorszenie funkcji poznawczych- niezdolność do skupiania uwagi, obniżona zdolność uczenia się, zapamiętywania, myślenia.

Aby rozpoznać depresję, wymienione wyżej objawy muszą osiągnąć natężenie istotnie klinicznie.
Depresję zawsze rozpoznaje lekarz biorąc pod uwagę całokształt stanu psychicznego.

Przyczyny:

Depresja rzadko ma jedną przyczynę. Zwykle chorobę tę wyzwala kombinacja kilku czynników wymienionych poniżej:

  • Predyspozycje genetyczne; niektóre geny przekazywane dziedzicznie zwiększają ryzyko zachorowania na depresję; posiadanie w rodzinie osoby chorej na depresję zwiększa ryzyko zachorowania os 2 do 5 razy
  • Zaburzenia hormonalne np. przy niedoczynności tarczycy, przy nadmiernym wydzielaniu hormonu stresu, przy zaburzeniach w pracy jajników i jąder
  • Zaburzenia w funkcjonowaniu mózgu
  • Nadużywanie alkoholu i innych substancji odurzających oraz zażywanie niektórych rodzajów leków dostępnych na receptę
  • Stresujące doświadczenia życiowe, np. śmierć czy strata bliskiej osoby, utrata pracy, niepowodzenia w szkole, choroba, molestowanie seksualne
  • Wyuczona bezradność polegająca na przekonaniu, że nic mnie dobrego nie spotka, raczej wycofanie się niż podejmowanie wyzwań, odkładanie problemów, niepodejmowanie prób rozwiązania ich
  • Zmiany dotyczące sposobu myślenia; negatywny obraz siebie, niska samoocena, widzenie wszystkiego w „czarnych kolorach”

Leczenie:

Depresja jest chorobą uleczalną. Leczenie należy do lekarza psychiatry. Osoba cierpiąca na depresję udaje się do lekarza i przyjmuje zapisane leki. Przychodzi na kontrole, średnio co miesiąc. Lekarz prowadzący bierze odpowiedzialność za leczenie- reszta zależy od jakości współpracy chorego z lekarzem. Zazwyczaj leczenie farmakologiczne łączy się z psychoterapią, która pomaga zrozumieć przyczyny choroby i nauczyć się jak sobie
z nimi radzić. Pacjent przyswaja sobie umiejętności komunikacji, negocjacji i zachowań asertywnych.

Czynniki chroniące:

Prowadzone badania naukowe pozwoliły wyselekcjonować listę czynników chroniących przed depresją. Należą do nich:

  • Spójna rodzina, satysfakcjonujący związek partnerski
  • Umiejętność kontrolowania impulsów
  • Umiejętność stawiania czoła trudnościom
  • Osiągnięcia szkolne, zawodowe
  • Poczucie więzi ze szkołą, miejscem pracy
  • Dobre relacje z innymi ludźmi
  • Umiejętność szukania pomocy u innych
  • Umiejętność rozwiązywania problemów i konfliktów
  • Integracja ze środowiskiem, uczestniczenie w życiu społecznym
  • Głęboka religijność, udział w ruchach religijnych
  • Poczucie sensu życia, otwartość

Niedobór, w którymś z powyższych obszarów, jest czynnikiem predysponującym do wystąpienia zaburzenia nastroju. Ważnym czynnikiem zapobiegającym późniejszym zaburzeniom emocjonalnym i stanom depresyjnym jest bezpieczne, stabilne otoczenie, w którym dziecko spędza pierwsze lata życia.

Czynniki ochronne i zapobieganie depresji u dzieci i młodzieży.

Ważnym czynnikiem zapobiegającym późniejszym zaburzeniom emocjonalnym i stanom depresyjnym jest bezpieczne, stabilne otoczenie, w którym dziecko spędza pierwsze lata życia. Dla prawidłowego rozwoju dziecka oraz jego poczucia bezpieczeństwa i pewności siebie konieczna jest spokojna atmosfera w domu. Oprócz przyjaznej i akceptującej postawy najbliższych, istotne znaczenie w podtrzymaniu zdrowia psychicznego ma stabilna atmosfera w środowisku szkolnym. Istotne jest zapobieganie takim negatywnym czynnikom jak:

przemoc w szkole,

nasilona rywalizacja i presja ze strony rówieśników,

nadmierny nacisk na osiągnięcia szkolne.

Chociaż określenie czynników środowiskowych wywołujących lub nasilających przebieg depresji jest łatwe, to jednak zapobieganie im sprawia wiele trudności. W niwelowaniu niekorzystnych oddziaływań środowiska pomocne mogą się okazać takie działania, jak:

wprowadzanie programów promowania zdrowia psychicznego zarówno w szkołach i przedszkolach, jak i w ośrodkach dla dzieci i młodzieży,

upowszechnianie wiedzy o ryzyku, jakie niesie przemoc szkolna,

zapewnienie uczniom możliwości uzyskania przynajmniej wstępnej porady w szkole (może to być pedagog szkolny, psycholog lub inna kompetentna osoba); uczniowie powinni wiedzieć, kiedy ta osoba jest dostępna,

przygotowanie szerokiej oferty zajęć pozaszkolnych,

organizowanie zajęć psychoedukacyjnych i warsztatów dla rodziców,

pomoc pracującym rodzicom w organizowaniu dzieciom zajęć w godzinach pozalekcyjnych i w czasie wakacji,

w pracy z rodzicami podkreślenie znaczenia jakości spędzanego z dziećmi czasu, żeby mogły one swobodnie wyrażać swoje uczucia i myśli, czuć się akceptowane i doceniane.

POMOCNE STRONY I ADRESY:

  • Powiatowa Poradnia Psychologiczno- Pedagogiczna

Ul. Ks. Skorupki 46

42-100 Kłobuck

Tel. 34 317 27 57

  • Poradnia Zdrowia Psychicznego

Ul. Gen. Rómmla 4a

42-100 Kłobuck

Tel. 34 317 22 48

  • Wojewódzki Zakład Opieki Zdrowotnej nad Matką, Dzieckiem i Młodzieżą, Poradnia Zdrowia Psychicznego dla dzieci i młodzieży,

Ul. Sobieskiego 7a

42-200 Częstochowa

Tel. 34 360 61 32 do 34

  • Antydepresyjny telefon zaufania fundacji ITAKA 22 654 40 41

Czynny w poniedziałki 1700-2000

Opracowała Anna Suchańska – psycholog szkolny

 

Podziel się na: